اگر مواد یا کالای شما روی تسمه نقاله صاف سر میخورد و به عقب برمیگردد، مشکل معمولاً از شیب مسیر و ضریب اصطکاک سطح است. تسمه نقاله آجدار همین مشکل را با ایجاد برجستگی (آج) روی سطح تسمه حل میکند تا بار حتی روی سطح شیبدار «بگیرد» و بالا برود. کاتالوگ فنی فروشگاه صنعتی تهرانچی دو خانوادهٔ اصلی آجدار را معرفی میکند: تسمه آجدار V که در بازار اغلب شورون هم گفته میشود و تسمه آجدار گریپ. در ادامه میبینید هرکدام چه تفاوتی دارند و برای شیبهای تند چطور انتخاب میشوند.
تسمه نقاله آجدار چیست؟
تسمه نقاله در تعریف کاتالوگ، تسمهای بسته و متحرک است که برای انتقال مواد روی سطوح افقی یا شیبدار به کار میرود. تسمههای لاستیکی معمولاً از چند بخش ساخته میشوند:
- پوشش خارجی (Top Cover و Bottom Cover): از لاستیک طبیعی یا مصنوعی است و بدنهٔ تسمه را در برابر خوردگی، سایش، ضربهٔ بار، رطوبت و مواد شیمیایی محافظت میکند.
- عضو کششی (Carcass): نیروی کششی لازم برای حرکت تسمه را منتقل میکند. در تسمههای منجیددار از پارچههایی مانند نایلون، پلیاستر، کتان، ریون یا گاهی کابل فولادی ساخته میشود.
- لایههای تقویتکننده و Skim Coat: چسبندگی بین پوشش و عضو کششی را بالا میبرند و بدنه را در برابر ضربه و پارگی مقاوم میکنند.
«آج» در واقع برجستگیهایی است که روی پوشش رویی همین تسمه ایجاد میشود. کاتالوگ مجموعه صنعتی تهرانچی تسمههای آجدار را در دو گروه معرفی کرده است: تسمه نقاله لاستیکی آجدار V و آجدار گریپ.
چرا در شیبهای تند به آج نیاز داریم؟
روی سطح صاف، نیروی نگهدارندهٔ بار فقط اصطکاک است. با زیاد شدن شیب، مؤلفهٔ وزن در جهت پایینرفتن بیشتر میشود و اگر مواد ریزدانه، لغزنده، خیس یا گرد باشند (مثل شن، دانه، بستههای گرد، قطعات صنعتی)، سر میخورند و برمیگردند. آج دو کار میکند:
- مانع فیزیکی در برابر لغزش بار ایجاد میکند.
- بار را بهصورت بخشبخش نگه میدارد و از ریزش به عقب جلوگیری میکند.
اینکه تسمه ساده تا چه شیبی کافی است به نوع بار، رطوبت و سرعت بستگی دارد. همچنین برای کسب اطلاعات بیشتر بهتر است با کارشناسان مجموعه صنعتی تهرانچی تماس بگیرید.
انواع تسمه نقاله آجدار
۱. تسمه نقاله لاستیکی آجدار V (شورون)
این تسمهها عمدتاً تا عرض ۱۰۰ سانتیمتر تولید میشوند و نکتهٔ مهم آنها وجود سه سایز ارتفاع آج است؛ همین تنوع باعث شده کاربرد تسمههای V در سطوح شیبدار مختلف افزایش یابد. یعنی برای بار سبکتر و شیب کمتر میتوان آج کوتاهتر، و برای شیب و بار سنگینتر آج بلندتر انتخاب کرد.
| تسمه آجدار | مقاومت کششی (Kgf/cm) | ارتفاع آج (mm) | فاصله آج (mm) |
| EP 400/4 | ۴۰۰ | ۵ | ۱۰۰ |
| EP 315/3 | ۳۱۵ | ۱۰ | ۱۵۰ |
| EP 315/3 | ۳۱۵ | ۱۵ | ۱۵۰ |
کاتالوگ برای این تسمهها قطر پولی را هم داده است:
| مقاومت کششی (Kgf/cm) | تعداد لایه | قطر پولی جلوبر (Driving) | قطر پولی غیرجلوبر |
| ۳۱۵ | ۳ | ۲۵۰ mm | ۲۵۰ mm |
| ۴۰۰ | ۴ | ۳۱۵ mm | ۲۵۰ mm |
نکتهٔ طراحی: با افزایش لایه و ارتفاع آج، تسمه سفتتر میشود و پولی بزرگتری لازم دارد؛ پس هنگام انتخاب آج، قطر پولیهای دستگاه را هم کنترل کنید.
۲. تسمه نقاله لاستیکی آجدار گریپ (Grip)
این نوع عمدتاً تا عرض ۱۵۰ سانتیمتر تولید میشود. نکتهٔ کلیدی انتخاب، پوشش زیرین (سمت تماس با ساپورت) است:
- اگر مسیر حرکت تسمه روی رولیک است، معمولاً نوع زیر لاستیکی استفاده میشود.
- اگر تسمه روی صفحهٔ مسطح حرکت میکند، نوع زیر برزنتی به کار میرود.
| تسمه آجدار گریپ | مقاومت کششی (Kgf/cm) | پوشش زیرین |
| EP 200/2 | ۲۰۰ | لاستیک |
| EP 315/3 | ۳۱۵ | لاستیک |
| EP 200/2 | ۲۰۰ | برزنت |
| EP 315/3 | ۳۱۵ | برزنت |
تفاوت آج V و گریپ در یک نگاه
| معیار | آجدار V (شورون) | آجدار گریپ |
| حداکثر عرض متداول | تا ۱۰۰ cm | تا ۱۵۰ cm |
| تنوع ارتفاع آج | ۵، ۱۰ و ۱۵ میلیمتر | در کاتالوگ ذکر نشده |
| مقاومت کششی در کاتالوگ | ۳۱۵ و ۴۰۰ | ۲۰۰ و ۳۱۵ |
| پوشش زیرین | — | لاستیک (روی رولیک) یا برزنت (روی صفحه) |
| تأکید کاتالوگ | سطوح شیبدار مختلف | مسیر روی رولیک یا صفحهٔ مسطح |
بدنهٔ EP؛ چرا در همهٔ این تسمهها دیده میشود؟
کد EP یعنی بدنه با تار پلیاستر (E) و پود پلیآمید (P). کاتالوگ این ساختار را مقاوم در برابر ضربه، دارای چسبندگی و استحکام خوب، عدم ازدیاد طول، خاصیت ناوداگی، مقاومت در برابر شکست، رطوبت و خودگی و مقاومت کششی بالا معرفی میکند. عدد اول کد (مثلاً ۳۱۵ در EP 315/3) مقاومت کششی بر حسب Kgf/cm و عدد بعد از اسلش (مثلاً ۳) تعداد لایه است.
پوشش رویی را بر اساس بار انتخاب کنید
آج فقط بخشی از ماجراست. نوع بار تعیین میکند پوشش لاستیکی چه ویژگیای داشته باشد. پوششهای خارجی را برای کاربردهای مختلف مانند مقاوم در برابر سایش، روغن و چربی، آنتیاستاتیک و حرارت است.
نکات مهمی که قبل از خرید محصول باید به آن توجه کنید:
- بار چیست و چه ابعاد و وزنی دارد؟ آیا ریزدانه یا گرد است؟
- آیا بار با روغن، رطوبت یا مواد شیمیایی در تماس است؟
- دمای محیط و بار چقدر است؟
- بار روی تسمه تا چه زاویهای بالا میرود؟
- زیر تسمه رولیک است یا صفحهٔ مسطح؟
اتصال تسمه آجدار: بست یا ولکانیزاسیون؟
تسمهٔ نقاله باید بهصورت بسته نصب شود. کاتالوگ سه روش را توضیح میدهد:
- بستهای فلزی لولایی (دو نوع چنگالی و سوزنی) برای تسمههای پرمصرف؛ سایز بست بر اساس نوع کار و ضخامت تسمه تعیین میشود.
- بستهای فلزی پیچ و مهرهای (تکپیچ و دو پیچ) برای کارهای سنگینتر.
- ولکانیزاسیون که عمدتاً با روش Finger Joint یا Overlap Joint انجام میشود.
در تسمه آجدار، محل اتصال باید با الگوی آج هماهنگ باشد؛ بنابراین نوع اتصال را هنگام سفارش اعلام کنید.
چند نکته برای نصب و بهرهبرداری
- قبل از سفارش، شیب واقعی، طول و عرض مسیر و قطر پولیها را اندازه بگیرید.
- میزان شلشدگی تسمه را با رگلاژ چرخها یا سادهترین حالت، سفتکن تنظیم کنید.
- موتور و گیربکس باید با بار و شیب هماهنگ باشند؛ تسمهٔ آجدار با ظرفیت بالاتر معمولاً به توان بیشتری نیاز دارد.
- برای نگهداری ساده: سطح و آج را از جهت روغنگرفتگی و ساییدگی بازبینی کنید.
جمعبندی
برای انتقال مواد روی شیبهای تند، تسمه نقاله آجدار انتخاب منطقیتری از تسمه صاف است. آجدار V (تا عرض ۱۰۰ سانتیمتر، با سه ارتفاع آج ۵، ۱۰ و ۱۵ میلیمتر) برای سطوح شیبدار گوناگون مناسب است و آجدار گریپ (تا عرض ۱۵۰ سانتیمتر) با پوشش زیرین لاستیکی یا برزنتی برای مسیر روی رولیک یا صفحهٔ مسطح انتخاب میشود. نوع بار، شیب، دما و قطر پولی چهار عاملیاند که انتخاب نهایی را تعیین میکنند. شما می توانید قبل از خرید محصول با مجموعه صنعتی تهرانچی تماس بگیرید و اطلاعات لازم جهت خرید بهتر را کسب نمایید.
سؤالات متداول (FAQ)
تسمه نقاله آجدار چه تفاوتی با تسمه صاف دارد؟ روی سطح تسمه آجدار برجستگیهایی وجود دارد که از سُر خوردن بار روی سطح شیبدار جلوگیری میکند؛ تسمه صاف فقط به اصطکاک سطح تکیه دارد.
تسمه آجدار V همان شورون است؟ در بازار اغلب به الگوی V شکل «شورون» هم میگویند.
ارتفاع آج تسمه V چقدر است؟ طبق کاتالوگ، سه سایز ۵، ۱۰ و ۱۵ میلیمتر موجود است (فاصلهٔ آج ۱۰۰ یا ۱۵۰ میلیمتر).
حداکثر عرض تسمه آجدار چقدر است؟ آجدار V عمدتاً تا ۱۰۰ سانتیمتر و آجدار گریپ عمدتاً تا ۱۵۰ سانتیمتر تولید میشود. برای عرضهای خاصتر استعلام بگیرید.
برای حرکت روی رولیک یا صفحهٔ صاف، کدام پوشش زیرین را انتخاب کنم؟ روی رولیک معمولاً زیر لاستیکی و روی صفحهٔ مسطح زیر برزنتی.
حداکثر شیب مجاز چقدر است؟ این مقدار به نوع بار، آج، رطوبت و سرعت بستگی دارد و باید با کارشناس فنی تعیین شود.